Wersje językowe: PL EN

24.08.2017 Informacja dla zwiedzających

W każdy wtorek zapraszamy na bezpłatne zwiedzanie Muzeum. Fot. Mikołaj Bujak

W każdy wtorek zapraszamy na bezpłatne zwiedzanie Muzeum. Fot. Mikołaj Bujak

INFORMACJA DLA ZWIEDZAJĄCYCH o dostępności biletów danego dnia, zakup biletu w internetowym systemie sprzedaży, faktury, informacje o zwroty i reklamacje

tel. +48 58 760 09 60
info@muzeum1939.pl

Zapraszamy do skorzystania z naszego systemu internetowej sprzedaży biletów.

23.08.2017 Sojusz dla wojny, podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow 23 sierpnia 1939 r.

Fragment wystawy dotyczący paktu Ribbentrop-Mołotow. Fot. Mikołaj Bujak

Fragment wystawy dotyczący paktu Ribbentrop-Mołotow. Fot. Mikołaj Bujak

W nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 r. w Moskwie podpisano pakt o nieagresji pomiędzy Związkiem Sowieckim a III Rzeszą. Porozumienie zostało zawarte przez ministrów spraw zagranicznych: Wiaczesława Mołotowa i Joachima von Ribbentropa.

Jego integralną częścią był „najściślej tajny” protokół dodatkowy określający podział „sfer wpływów” obu mocarstw w Europie Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Niemcy i ZSRS pomimo zawartych wcześniej z Polską układów o nieagresji, zaplanowały w nim rozbiór terytorium Rzeczpospolitej. Miał on nastąpić „w drodze przyjacielskiej zgody” mniej więcej „wzdłuż linii rzek Narwi, Wisły i Sanu”. Finlandia, Estonia, Łotwa i rumuńska Besarabia miały przypaść ZSRS. Niemcy przyłączali natomiast do swojego państwa Wolne Miasto Gdańsk oraz Litwę.

III Rzeszy zależało na uzyskaniu czasowego porozumienia z ZSRS, celem izolacji Polski na arenie międzynarodowej. Podpisanie paktu przez stronę sowiecką oznaczało natomiast zgodę Moskwy na niemiecką agresję na Polskę, przy jednoczesnym współudziale Armii Czerwonej w rozbiorze jej terytorium. Wydarzenie to faktycznie oznaczało zaplanowanie IV rozbioru Polski.

Symbolem współpracy niemiecko-sowieckiej stała się wspólna defilada obu wojsk 22 września w Brześciu nad Bugiem, zorganizowana przy okazji przekazania miasta Sowietom przez III Rzeszę. Niedługo potem zmieniono część postanowień zawartych w sierpniu, pozostawiając Litwę w sferze wpływów ZSRS, przesuwając natomiast obszar niemieckiej okupacji w Polsce z linii Wisły aż po rzeki Bug i San.

Zmowa Hitlera i Stalina z 23 sierpnia 1939 r. otwierała Niemcom i Związkowi Sowieckiemu drogę do wspólnej zbrojnej napaści na Polskę. Pakt Ribbentrop-Mołotow faktycznie oznaczał zawarcie sojuszu dla wojny.

18.08.2017 W "Obrazach wojny": represje wobec Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku

Polska Szkoła Powszechna w Wolnym Mieście Gdańsku (obecnie ul. Łąkowa). Ze zbiorów Muzeum II Wojny Światowej.

Polska Szkoła Powszechna w Wolnym Mieście Gdańsku (obecnie ul. Łąkowa). Ze zbiorów Muzeum II Wojny Światowej.

Zachęcamy do wysłuchania audycji "Obrazy wojny" w Radiu Gdańsk. Program powstał we współpracy z Muzeum II Wojny Światowej.

W Wolnym Mieście Gdańsku (1920-1939) Polacy stanowili kilka procent ludności pośród niemieckiej większości. Wraz z aktywizacją na tym terenie ruchu narodowosocjalistycznego z początkiem lat trzydziestych, sytuacja Polaków stawała się coraz trudniejsza.

Doświadczali oni nasilającej się agresji oraz rozmaitych represji ze strony Niemców. Szczególnie narażeni na nią byli pracownicy instytucji związanych z Rzeczypospolitą Polską, ale także zwykli obywatele. Dotyczyły one życia kulturalnego, religijnego, szkolnictwa, obecne były na polu gospodarczym oraz w przestrzeni publicznej, a więc na ulicy, w sklepie, podczas załatwiania spraw urzędowych.

Niszczono symbole polskości obecne w przestrzeni publicznej, dopuszczano się napadów i pobić, w których ofiary doznawały poważnego uszczerbku na zdrowiu, a nawet traciły życie. Sprawcy przemocy, mimo licznych świadków i przedstawionych dowodów pozostawali bezkarni. Celem tych ataków było wyrugowanie obecności Polaków i wszystkiego, co wiązało się z wielowiekową obecnością Polski na tym terenie.  

15.08.2017 15 sierpnia 1943 r. polski okręt podwodny ORP „Dzik” zaatakował dwa włoskie statki

Bliźniak ORP „Dzik”, ORP „Sokół” wchodzi do portu po zakończonym patrolu bojowym. Zbiory Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Bliźniak ORP „Dzik”, ORP „Sokół” wchodzi do portu po zakończonym patrolu bojowym. Zbiory Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

15 sierpnia 1943 r. polski okręt podwodny ORP „Dzik”, dowodzony przez kapitana marynarki Bolesława Romanowskiego  zaatakował w okolicach portu Bari dwa włoskie statki.

ORP „Dzik” wraz z innym polskim okrętem podwodnym ORP „Sokół” (bliźniak „Dzika” dowodzony przez kapitana marynarki Jerzego Koziołkowskiego), wchodził w skład brytyjskiej 10 flotylli okrętów podwodnych, której bazą była Malta.

W okresie od maja do października 1943 r. ORP „Dzik” odbył sześć patroli bojowych w rejonie Wysp Liparyjskich, Cieśniny Messyńskiej i na południowym Adriatyku, odnosząc na tych akwenach znaczące sukcesy. Podczas jednego z tych rejsów bojowych, w dniu 15 sierpnia 1943 r., na podejściach do portu Bari zaatakował dwa włoskie statki (transportowiec wojska „Citta di Spezia” – 2474 BRT i frachtowiec „Goggiam” – 1934 BRT), idące w eskorcie siedmiu okrętów wojennych. Był to konwój zmierzający z Albanii do Włoch, a jednostki w kierunku których „Dzik” wystrzelił torpedy, przewoziły na swoich pokładach między innymi niemieckie oddziały. Kapitan Romanowski, mimo obecności eskorty, podjął decyzję o jednoczesnym ataku torpedowym na oba statki. Wystrzelił do nich salwę złożoną z czterech torped, z których dwie, przeznaczone dla transportowca wojska chybiły, jednak pozostałe dwie trafiły we frachtowiec, który został tak poważnie uszkodzony, że nie powrócił już do służby. Po tym ataku „Dzik” udał się w drogę powrotną na Maltę, a w sektorze patrolowania w rejonie Bari zastąpił go ORP „Sokół”.     

14.08.2017 14 sierpnia obchodzimy rocznicę męczeńskiej śmierci o. Maksymiliana Kolbego

Św. Maksymilian Maria Kolbe

Św. Maksymilian Maria Kolbe

Został zamordowany w wigilię Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, 14 sierpnia 1941 r. zastrzykiem z fenolu. Dziś mija 76 rocznica tego najpiękniejszego świadectwa ludzkiej siły w czasach największego kataklizmu w dziejach ludzkości.

„Nasz święty współwięzień przede wszystkim ocalił w nas człowieczeństwo. Był duchowym pasterzem w komorze głodowej, wspierał, prowadził modlitwy, rozgrzeszał i wyprowadzał umierających znakiem krzyża na drugi świat. W nas, ocalałych z selekcji, umocnił wiarę i nadzieję. Pośród tego zatracenia, terroru i zła, przywrócił nadzieję”.

Tak franciszkanina, św. ojca Maksymiliana Marię Kolbego wspominał kilka lat temu Michał Micherdziński (1919-2006), jeden z ostatnich świadków apelu w niemieckim obozie KL Auschwitz, na którym o. Maksymilian oddał swoje życie za Franciszka Gajowniczka, współwięźnia wyselekcjonowanego za karę wraz z 9 innymi więźniami na śmierć z głodu.

To było we wtorek, 29 lipca 1941 r. Około godziny 13-tej obozowa syrena ogłosiła ucieczkę jednego z więźniów. Na zwołanym apelu, brak stwierdzono na bloku 14a. Esesmani najpierw ogłosili morderczy wielogodzinny kolejny apel, a następnie rozpoczęli selekcję skazanych na śmierć głodową. Po wskazaniu na Franciszka Gajowniczka, o. Maksymilian opuścił szereg i oznajmił katom z Auschwitz „Ja chcę umrzeć za niego. On ma żonę i dzieci”. Gajowniczek wrócił do szeregu, o. Maksymilian trafił do celi wraz z innymi skazanymi. Przeżył najdłużej.

11.08.2017 Muzeum przywraca pamięć o ofiarach „Operacji polskiej” NKWD 1937-1938

Dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, dr Karol Nawrocki otwierający spotkanie. Fot. Mikołaj Bujak

Dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, dr Karol Nawrocki otwierający spotkanie. Fot. Mikołaj Bujak

Muzeum II Wojny Światowej wspominało 80. rocznicę „Operacji polskiej” NKWD 1937-1938. Z tej okazji odbyła się prelekcja historyczna Piotra Szubarczyka, połączona z wystąpieniem aktorskim Krzysztofa Bartoszewicza, wzbogacona projekcją filmu i oprawą muzyczną.

Dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, dr Karol Nawrocki otworzył uroczyste ad memoriam poświęcone ofiarom. W słowie wstępnym odniósł się do przedwojennego aktu terroru, jakim był rozkaz nr 00485, na podstawie którego mniejszość polska zamieszkująca tereny ówczesnego Związku Sowieckiego została poddana systematycznemu ludobójstwu.

Piotr Szubarczyk z Biura Edukacji Narodowej IPN szczegółowo zapoznał zebranych z faktami dotyczącymi losu aresztowanych i ich rodzin. Przypomniał o niewyobrażalnej liczbie ofiar podlegający rozstrzelaniu, zesłaniu do łagrów i innym równie brutalnym represjom. Wtórował mu znakomity aktor, autor sztuk i reżyser teatralny Krzysztof Bartoszewicz, który swój performance oparł na polemicznej dyskusji z prelegentem. Publiczność żywo reagowała na dialog między występującymi oraz była poruszona fragmentami filmu dokumentalnego Aliny Czerniakowskiej, który stanowił kontrapunkt do wystąpienia. Wydarzenie zostało zamknięte w eligijnej oprawie muzycznej w wykonaniu skrzypaczki, Agaty Bohdziewicz.

Muzeum II Wojny Światowej pragnie podziękować wszystkim gościom, którzy tak licznie wzięli udział w uroczystości. Spotkanie zaszczycili swoją obecnością: Poseł do Parlamentu Europejskiego, Anna Fotyga; Prezes Stowarzyszenia Rodzina Katyńska, Hanna Śliwa-Wielesiuk; Dyrektor Biura Wojewody Pomorskiego, Tomasz Gieszcz; Prof. Mirosław Golon, Dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Odział w Gdańsku; Przewodnicząca Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Gdańsku, dr Beata Kuna; Dyrektor Radia Plus, ks. dr Maciej Kwiecień; Proboszcz Parafii św. Brygidy, ks. Ludwik Kowalski.

10.08.2017 O 22:05 zachęcamy do wysłuchania „Obrazów Wojny” w Radiu Gdańsk

Chylimy głowę przed ogromem cierpienia naszych Rodaków, ofiar przedwojennej antypolskiej ludobójczej operacji NKWD

Chylimy głowę przed ogromem cierpienia naszych Rodaków, ofiar przedwojennej antypolskiej ludobójczej operacji NKWD

To było 80 lat temu. 11 sierpnia 1937 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaj Jeżow wydał rozkaz operacyjny nr 00485, na podstawie którego mniejszość polska zamieszkująca tereny ówczesnego Związku Sowieckiego poddana została systematycznemu bestialskiemu ludobójstwu.

Najskromniej licząc, do listopada 1938 r. Sowieci wymordowali ponad 111 tys. Polaków. To był pierwszy akt ludobójczego terroru skierowanego przeciwko narodowi polskiemu w najstraszniejszym stuleciu w dziejach ludzkości – i co istotne – zaplanowany i bezwzględnie przeprowadzony jeszcze przed nadejściem kataklizmu II wojny światowej.

Rozkaz „czerwonego kata” z NKWD wydany 11 sierpnia 1937 r. poprzedziła Decyzja Biura Politycznego KC WKP(b) o zatwierdzeniu jego projektu (9 sierpnia). Do rozkazu Jeżowa dołączone zostało również obszerne, kilkudziesięciostronicowe „uzasadnienie” przesłane do jego lokalnych wykonawców, czyli kadry kierowniczej NKWD na terenie całego kraju. W „uzasadnieniu” jest mowa przede wszystkim o fikcyjnie reaktywowanej do życia przez komunistów Polskiej Organizacji Wojskowej, której rzekoma aktywność wywiadowcza miała uzasadniać podjęcie przez NKWD antypolskich morderczych działań.

W rozkazie operacyjnym nr 00485 zapisano z kolei wytyczne dotyczące okresu przeprowadzenia ludobójstwa, kategorii osób, które mają zostać mu poddane (m.in. emigranci z Polski, pozostający w ZSRS dawni jeńcy wojenni czy „najaktywniejsza część miejscowych elementów antysowieckich i nacjonalistycznych z polskich rejonów”). Rozkaz regulował też los aresztowanych, których „zależnie od stopnia ujawnionej winy wykazanej w toku śledztwa” dzielono na 2 kategorie: pierwszą – podlegający rozstrzelaniu, drugą („mniej aktywni”) – podlegający zesłaniu do łagrów na okres od 5-10 lat. W praktyce oznaczało to, że każda osoba o polsko brzmiącym nazwisku mogła stać się ofiarą prowadzonego ludobójczego polowania. Stalin oceniając pierwsze raporty „krwawego karła” Jeżowa, miał powiedzieć: „Bardzo dobrze! Kopcie i czyśćcie ten polsko-szpiegowski brud. Niszczcie go w interesie Związku Sowieckiego”.
 
Według świadków tego ludobójstwa „być Polakiem w ZSRS w 1938 r. – [znaczyło to] mniej więcej to samo, co być Żydem w III Rzeszy” (Helena Trybel).

Bilans ludobójstwa dokonanego w latach 1937-1938 na narodzie polskim w ZSRS jest przerażający. Opierając się na danych, mówiących o najmniejszej z branych pod uwagę liczbie osób zamordowanych na podstawie sfabrykowanych oskarżeń (111 091 osób), mamy do czynienia z eliminacją prawie 20 proc. polskiej społeczności zamieszkującej ZSRS na kilka lat przez wybuchem wojennej zagłady.

Chylimy głowę przed ogromem cierpienia naszych Rodaków, ofiar przedwojennej antypolskiej ludobójczej operacji NKWD.

09.08.2017 9 sierpnia 1944 rozpoczęło ponowne nadawanie Polskie Radio

Odbiornik radiowy Philips z okresu międzywojennego

Odbiornik radiowy Philips z okresu międzywojennego

Po prawie pięciu latach przerwy rozpoczęło nadawanie Polskie Radio. Jego siedziba mieściła się przy pl. Dąbrowskiego.

Jedną z pierwszych audycji były wygłaszane przez Edmunda Osmańczyka ps. ,,Jan Gor” komentarze na temat sytuacji walczącego miasta pt. ,,Warszawa walczy”. Fragment audycji skierowany był do rządów państw sojuszniczych: ,,(…) Warszawa walcząca przemawia do wszystkich narodów zjednoczonych i ich rządów! Warszawa nie chce od was podziwu ani wyrazów współczucia. Lud Warszawy woła o jedno: przyślijcie nam coś w waszych nieprzebranych arsenałów. Żądamy karabinów i amunicji.” W wyzwolonych rejonach Warszawy ze skrytek powyciągano ukrywane przed Niemcami radia i słuchano powstańczych audycji. Wiele z nich ustawiano w oknach lub na ulicy, aby jak najwięcej osób mogło je usłyszeć.

Wydany został drugi tom powstańczych reportaży napisanych przez Prasowych Sprawozdawców Wojennych z BIP Komendy Głównej AK ,,Na barykadach Warszawy”. Reportaże opisywały działania wojenne a także walkę i życie codzienne powstańców w pierwszym tygodniu Powstania Warszawskiego.

08.08.2017 Konkurs Ministra Spraw Zagranicznych

Konkurs Ministra na najlepsze publikacje historyczne

Konkurs Ministra na najlepsze publikacje historyczne

Zapraszamy do udziału w konkursie Ministra na najlepsze publikacje promujące historię Polski i historię polskiej dyplomacji.

Celem konkursu jest wyłonienie:
- najlepszej publikacji promującej historię Polski w obcym języku,
- najlepszej publikacji polskojęzycznej na temat historii polskiej dyplomacji.

W konkursie wezmą udział prace wydane w latach 2015-2016. Publikacje można zgłaszać do 15 września 2017 roku. Zgłaszane mogą być nie tylko monografie naukowe, ale i publikacje popularno-naukowe oraz edycje źródeł.

Nagrodą w kategorii najlepsza publikacja obcojęzyczna promująca historię Polski jest suma 10 tys. euro, natomiast dla zwycięzcy w kategorii najlepszej publikacji polskojęzycznej poświęconej historii polskiej dyplomacji - 20 tys. złotych.

Szczegóły znajdują się na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych:

http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/ministerstwo/konkursyministra/konkurs_ministra_na_najlepsze_publikacje_promujace_historie_polski_i_historie_polskiej_dyplomacji

07.08.2017 Spotkanie ad memoriam, poświęcone ofiarom „Operacji polskiej” NKWD 1937-1938

 Przywróćmy pamięć o ofiarach…

Przywróćmy pamięć o ofiarach…

Dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, dr Karol Nawrocki oraz Dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku, prof. Mirosław Golon i Przewodnicząca Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Gdańsku, dr Beata Kuna zapraszają 11 sierpnia, o godz. 17.00 na uroczyste spotkanie ad memoriam, poświęcone ofiarom „Operacji polskiej” NKWD 1937-1938.

11 sierpnia 2017 (piątek)
godz. 17.00, sala kinowa
Muzeum II Wojny Światowej  
pl. W. Bartoszewskiego 1
(Wejście główne: schody od strony placu)

PROGRAM

1. To nie była „okrutna pomyłka”… Prelekcja Piotra Szubarczyka z Biura Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku.
2. Musieli zwyciężyć, projekcja fragmentów filmu Aliny Czerniakowskiej.
3. Sytuację Polaka w Związku Sowieckim pod koniec lat 30-tych można porównać z sytuacją Żyda w państwie Hitlera… Relacje świadków tragedii, w interpretacji Krzysztofa Bartoszewicza.

W ramach piątkowego spotkania „ad memoriam” odbędzie się prelekcja Piotra Szubarczyka, który opowie o zbrodni ludobójstwa na polskich mieszkańcach ZSRR. Sygnałem do jej rozpoczęcia był słynny rozkaz nr 00485, wydany 11 sierpnia 1937 przez ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Jeżowa, na polecenie Józefa Stalina.

Ofiarami „Operacji polskiej” NKWD byli głównie Polacy, którzy stali się obywatelami Związku Radzieckiego po traktacie ryskim. Władze sowieckie, widząc, że polska ludność, przywiązana do tradycji i religii pozostaje oporna na sowietyzację, zastosowały wobec niej brutalne represje, w wyniku których w latach 1937-1938 zamordowano ponad 100 tys. Polaków. Całkowita liczba ofiar jest nieznana.

„Operacja polska” była też jedną z odpowiedzi Stalina na klęskę sowieckiej ekspansji roku 1920. O wydarzeniach wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku opowiada film Aliny Czerniakowskiej Musieli zwyciężyć, którego fragmenty zilustrują prelekcję Piotra Szubarczyka. Historyczna narracja będzie przeplatana relacjami świadków zbrodni NKWD, które zaprezentuje aktor, Krzysztof Bartoszewicz. Całość zostanie zamknięta w oprawie muzycznej w wykonaniu Agaty Bohdziewicz.